ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΟΜΑΡΧΙΑ: Μια ριζοσπαστική φωνή για τη διεκδίκηση της ελευθερίας στα πλαίσια του νεοελληνικού διαφωτισμού [Γ΄Μέρος] του Χρήστου Ρέππα

Μαρ 25

Posted by: sxedia in Uncategorized No Comments »

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1 Για τις κοινωνικές συνθήκες του ελληνικού 18ου αιώνα και των αρχών του 19ου Β. Κρεμμυδάς : Εισαγωγή στην ιστορία της νεοελληνικής κοινωνίας , εκδ. ΕΞΑΝΤΑΣ Αθήνα 1988  σελ. 175 – 224 , Β. Κρεμμυδάς : Από το Σπυρίδωνα Τρικούπη στο σήμερα Το εικοσιένα στις νέες ιστοριογραφικές προσεγγίσεις Εισαγωγικός Τόμος στην Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως του Σπυρίδωνος Τρικούπη , ΙΔΡΥΜΑ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ , Αθήνα 2005 σελ. 27- 36 και ειδικά σελ. 29, Γ. Μηλιός : Ο Ελληνικός κοινωνικός σχηματισμός  Από τον επεκτατισμό στην καπιταλιστική ανάπτυξη  ΕΞΑΝΤΑΣ  , Αθήνα  1988,  σελ. 172 – 191  , επίσης  Ν. Σβορώνος: Ανάλεκτα Νεοελληνικής Ιστορίας και Ιστοριογραφίας , εκδ. ΘΕΜΕΛΙΟ , Αθήνα , Δ. Δαμασκηνός : Το γλωσσικό ζήτημα κατά την περίοδο της πνευματικής αναγέννησης του ελληνισμού  1771 – 1821 , εκδ. επίκεντρο , Θεσσαλονίκη 2008 ,

  1. 2. Τ. Βουρνάς : Η ιδεολογική προετοιμασία της επαναστάσεως  στο Γ. Φίλνεϋ  Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως , μετ. Αλ. Κοτζιά , πρόλογος Γ. Κορδάτου  εκδ. ΑΤΛΑΣ Ο. Ε σελ. 94 -95
  2. 3. Για τις πηγές της  Ελληνικής Νομαρχίας , Π. Κιτρομηλίδης :  Νεοελληνικός Διαφωτισμός , εκδ. ΜΙΕΤ , Αθήνα σελ.  345 και Π. Νούτσος :  Ελληνική Νομαρχία Συμβολή στην έρευνα των πηγών της , εκδ. ΔΩΔΩΝΗ , Γιάννενα 1982. σελ. 31
  3. 4. Γ. Βαλέτα : Ανωνύμου του Έλληνος  ,  Ελληνική Νομαρχία , εκδ. αποσπερίτης , Αθήνα 1982, σελ. 230

5. Α. Αγγέλου : Η Καθίδρυση του Ελεύθερου Τεκτονισμού στον Νέον  Ελληνισμό,  στο Α. Αγγέλου: Των Φώτων  Όψεις του Νεοελληνικού Διαφωτισμού ,  Α΄ , εκδ. ΕΡΜΗΣ , Αθήνα 1988 σελ. 39 – 110

6. Για τον  Ανωνυμο του 1789  Κ.Θ. Δημαράς : Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός  εκδ. ΕΡΜΗΣ Αθήνα 1980 σελ. 42- 43 και για τον Ανώνυμο του 1796  Σπ. Ασδραχάς : Πραγματικότητες από τον ελληνικό ΙΗ ΄ αιώνα , στο ΣΠ. ΑΣΔΡΑΧΑΣ:  ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ  ιη και ιθ αιώνες, ΕΡΜΗΣ , Αθήνα 1982, σελ. 155- 198

7. Π. Μ. Κιτρομηλίδη : Η Γαλλική Επανάσταση και η Νοτιοανατολική Ευρώπη , εκδ. Διάττων ,   Αθήνα 1990 σελ. 127

9. Γ. Βαλέτας : Ανωνύμου του Έλληνος , Η Ελληνική Νομαρχία εκδ. αποσπερίτης,  κ.λ.π,  σελ. 235

9. Ως Συντακτικό του Γαζή εννοεί εδώ ο Ανώνυμος  τη Γραμματική του Θ. Γαζή (Θεσσαλονίκη 1398; – Καλαβρία 1478;) η οποία πρωτοεκδόθηκε στο Παρίσι το 1516. Μέχρι τον 19ο αιώνα ήταν το κυρίαρχο εγχειρίδιο της γλωσσικής διδασκαλίας σε όλα τα ελληνικά σχολεία , ειδικά στη σχολή της Πάτμου , της οποίας οι μαθητές ονομαζόντουσαν Γαζίτες , σε αντίθεση με τους μαθητές των Ιωαννίνων που ονομαζόντουσαν Λασκαρίτες. Το έργο γνώρισε πολλές σχολιασμένες εκδόσεις , ειδικά ο Δ΄ τόμος, βλ. Γ Βαλέτας: Η Ελληνική Νομαρχία ήτοι Λόγος περί Ελευθερίας , εκδ. αποσπερίτης ,  τέταρτη έκδοση , Αθήνα 1982,  σελ. 321 Ο Θ. Γαζής μετά την άλωση της Θεσσαλονίκης από του Τούρκους (1430) κατέφυγε στην Ιταλία , όπου σταδιοδρόμησε ως καθηγητής της ελληνικής γλώσσας στο πανεπιστήμιο της Φεράρα και ως μεταφραστής ελληνικών κειμένων στη λατινική. Ασχολήθηκε με το φιλοσοφικό έργο του Πλήθωνα του Γεμιστού και την πλατωνική φιλοσοφία. Στη σύνοδο της Φεράρα – Φλωρεντίας είχε ταχθεί με τις δογματικές απόψεις των δυτικών. ( Εγκυκλοπαίδεια Δομή , τομ 6 , σελ. 53)

10. Σπ. Ασδραχάς : Για την Ελληνική Νομαρχία , περιοδ. ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ , 2006 ,  σελ. 7

11. Σπ. Ασδραχάς : Για την Ελληνική Νομαρχία κλπ , σελ σελ. 6-7

12 Σπ. Ασδραχάς : οπ. παρ. 2006 , σελ 7

13. Γ. Βαλέτας : Ανωνύμου του Έλληνος ,  Ελληνική Νομαρχία  , εκδ. Αποσπερίτης , Αθήνα 1982 , σελ. 270

14. Σπ. Αραβαντινό : Ιστορία του Αλή Πασά του Τεπενενλή ( Συγγραφείσα επί τη βάσει ανέκδοτου έργου του Παναγίωτου Αραβαντινού , εκ του Τυπογραφείου των Καταστημάτων Σπυρίδωνος Κουσουλίνου , εν Αθήναις 1895 , Φωτοτυπική ανατύπωση , εκδ. ΠΥΡΡΟΣ , Αθήνα 1979 , τομ. ΙΙ,  σελ. 471.  Από το βιβλίο   Ελένη Κουρμαντζή – Παναγιωτάκου : Η Νεοελληνική Αναγέννηση στα Γιάννενα  Από τον πάροικο έμπορο στον Αθανάσιο Ψαλλίδα και τον Ιωάννη Βηλαρά ( 17ος – αρχές 19ου αιώνα) εκδ. Gutenberg , Αθήνα 2007, σελ. 38

15. Ο ακριβής τίτλος του έργου είναι « Ιδέα γενική περί των ιδιοτήτων των σωμάτων και περί της Φύσεως και των ιδιοτήτων του θερμαντικού: Εράνισμα κατά το 1806. Εν τη Λιβορνω . Εν τη τυπογραφία του Θωμά Μάζι και Συν.» Το έργο καταγράφεται στη βιβλιογραφία Δ.Σ Γκίνη – Βαλ. Μέξας : Ελληνική Βιβλιογραφία 1800- 1863 . Τομ. Α΄  , Αθήνα 1939 , σελ 69, αρ. 416

16.Ελένη Κουρμαντζή – Παναγιωτάκου  Η Νεοελληνική Αναγέννηση στα Γιάννενα Από τον Πάροικο έμπορο στον Αθανάσιο Ψαλίδα και τον Ιωάννη Βηλαρά ( 17ος – αρχές 19ου αιώνα),  εκδ. Gutenberg, Αθήνα 2007 , σελ. 37

17. Γ. Βαλέτας : Ανωνύμου του Ελληνος,  Ελληνική Νομαρχία , εκδ. αποσπερίτης , Αθήνα 1982 , σελ. ν.ε

18. Γ. Βαλέτας : οπ. παρ. Αθήνα 1982, σελ. λα

19. Γ. Βαλέτας : οπ. παρ. Αθήνα 1982 , σελ. κστ ΄ – κζ  Για την επίδραση της Νομαρχίας στην πολιτική γραμμή της Φιλικής Εταιρείας  επίσης Βαλέτας : οπ. παρ σελ. 351- 352 και για την επίδραση στο Σολωμό και τον Κάλβο,  στο ίδιο σελ.,  357 – 358

20. Γ. Βαλέτας: οπ. παρ. σελ. μ.θ

21. οπ. παρ. σελ. μζ.

22. Ν. Βέης : Έρευνες και Στοχασμοί γύρω στην Ελληνική Νομαρχία και τον συγγραφέα της , στο Γ. Βαλέτας : Ελληνική Νομαρχία , εκδ. αποσπερίτης , Αθήνα 1982 , σελ. 38 – 39

23. για τις συνθήκες έκδοσης του έργου από τον Ν.Β. Τωμαδάκη και τις απόψεις του γι΄ αυτό βλ. Γ. Βαλέτας : Ελληνική κ.λ.π , σελ. 253- 257

24.  Χρ. Φράγκος: «Η συμβολή του Α. Ψαλίδα στη δημιουργία επαναστατικού πνεύματος στην Ήπειρο. Ο Α. Ψαλίδας και η ‘’Ελληνική Νομαρχία’’ » , ΔΩΔΩΝΗ ,Επιστημονική Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων τομ. 1ος Ιωάννινα 1972

25. Κ. Παπαχρίστος : Ποιος έγραψε την ελληνική Νομαρχία , εκδ. Εστία , Αθήνα 1987 και για τις θέσεις της Μ. Μαντούβαλου , Πρακτικά της Ακαδημίας Αθηνών , 53, 1978 σελ. 248 – 253

26. Ανωνύμου του Έλληνος : Ελληνική Νομαρχία ήτοι λόγος περί ελευθερίας , εκδ. ΚΑΛΒΟΣ , Αθήνα 1980, σελ. 186

27. Ανωνύμου του Έλληνος : οπ. παρ.,  σελ. 187 -188

28. Τ. Βουρνάς (επιμ) : Η Γαλλική Επανάσταση και η Ελλάδα , εκδ. ΤΟΛΙΔΗ , Αθήνα , σελ. 189

28. Πρόκειται για την εμβληματική φράση του διαφωτισμού , όπως ο ίδιος ο Kant την ονομάζει, στο γνωστό του δοκίμιο : Immanuel Kant Απάντηση στο ερώτημα : Τι είναι ο διαφωτισμός  , στο συλλογικό έργο Τι είναι ο διαφωτισμός , εκδ. ΚΡΙΤΙΚΗ , Αθήνα 1989

29. Ανωνύμου του Έλληνος : οπ. παρ , εκδ. ΚΑΛΒΟΣ , Αθήνα 1980, σελ. 13

30.Ανωνύμου του Έλληνος : οπ. παρ. ,  σελ. 12

31. Ανωνύμου κλπ. οπ. παρ. σελ. 14

32.Βαλέτας : οπ. παρ. σελ. 54

33. Ανωνύμου του Έλληνος , οπ. παρ. , εκδ. ΚΑΛΒΟΣ,  σελ 17

34. οπ. παρ. ,σελ 20

35. οπ. παρ., σελ. 18

36. οπ. παρ., σελ. 67

37. οπ. παρ. , σελ. 68

38. οπ. παρ.,  110

39.οπ. παρ. σελ. 68 -69

40. οπ. παρ. σελ. 69

41. οπ. παρ. σελ. 69

42. οπ. παρ. σελ. 69 -70

43. «Τους  νέο- ρωμαίους  πολιτικούς στοχαστές απασχολεί όχι η ελευθερία της πολιτείας αλλά η ελευθερία των μεμονωμένων πολιτών της . Θεωρούν ότι οι τελευταίοι μπορούν να πραγματώσουν την πολιτική τους ελευθερία μόνο αν ζουν σε μια ελεύθερη πολιτεία , και ελεύθερη είναι η πολιτεία που οργανώνεται με βάση ένα σύστημα αυτοκυβέρνησης…. Κατ’ επέκταση , αν η ελευθερία είναι ταυτισμένη με την αυτοκυβέρνηση , τούτο σημαίνει ότι ο θεμέλιος λίθος της πολιτείας είναι ο ίδιος ο πολίτης που ασχολείται με τις κοινές υποθέσεις , για την ακρίβεια , ο ενάρετος πολίτης , ο πολίτης που επιδιώκει την ίδια την αρετή.» (Δ. Σωτηρόπουλος , Ελληνική Νομαρχία : Ήτοι λόγος περί του Ριζοσπαστικού Διαφωτισμού Η Γέννηση της Νεοελληνικής Πολιτικής Σκέψης στις Απαρχές του 19ου Αιώνα , στο Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 , ένα ευρωπαϊκό γεγονός,  Επιμέλεια – Εισαγωγή Π. Πιζάνιας , εκδ. ΚΕΔΡΟΣ , Αθήνα 2009 , σελ. 105  Οι πηγές αυτού του είδους της πολιτικής σκέψης ανάγονται στους ρωμαίους ιστορικούς και συγγραφείς  , όπως ο Τίτος Λίβιος , ο Σενέκας , ο Σαλλούστιος και ο Τάκιτος.

44.  Βαλέτας : οπ. παρ.,  σελ. , 66- 67

45. Βαλέτας :οπ. παρ. σελ. 68

46. οπ. παρ.  σελ. 69

47. Βαλέτας : οπ. παρ.,  σελ 81

48. Βαλέτας : οπ. παρ., σελ. 80 -81

49. Βαλέτας : οπ. παρ., σελ 86- 87

50 Δ. Αρβανιτάκης : Γλώσσα και εθνική ταυτότητα στο Ιόνιο κατά τον 19ο αιώνα , ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ , ΤΟΜ 21ος , τευχ. 46 , 2007 , σελ. 16

51  . Βαλέτας : οπ. παρ. σελ 87

52. οπ. παρ. , σελ 94

53. οπ. παρ., σελ. 95-96

54.οπ. παρ., 97

55. Ανωνύμου του Έλληνος : Ελληνική Νομαρχία κλπ , εκδ. ΚΑΛΒΟΣ,  Αθήνα 1980,  σελ. 108

56. Ο Αθ. Πάριος (1721; – 1813)  μαζί με τον Γρηγόριο Ε΄ στάθηκε η σημαντικότερη προσωπικότητα του κινήματος του Αντιδιαφωτισμού. Υπήρξε μαθητής του Ιερόθεου Δενδρινού, μιας βαθιά συντηρητικής προσωπικότητας που είχε αντιταχθεί από νωρίς στην ευρωπαϊκή παιδεία την οποία θεωρούσε ότι ισοδυναμεί με την πορεία προς την αθεΐα. (Κιτρομηλίδης : 1996 , 439)  Ο Πάριος σπούδασε στην Ευαγγελική Σχολή της Σμύρνης , στην Αθωνιάδα Σχολή του Αγ. Όρους με δάσκαλο τον Ε. Βούλγαρη και στην Κέρκυρα με δάσκαλο τον Νικήφόρο Θεοτόκη , σημαντική μορφή του πρώιμου νεοελληνικού διαφωτισμού. Επομένως είχε γνωρίσει από κοντά τις νέες ιδέες και τις απέρριψε συνειδητά. Ανέπτυξε δράση ως ιεροκήρυκας και δάσκαλος στο Μεσολόγγι , στο Άγιο Όρος και στη Θεσσαλονίκη. Το 1786 του ανατέθηκε η διεύθυνση της σχολής της Χίου από τους προύχοντες του νησιού. Στα βασικά του έργα συμπεριλαμβάνονται η Απολογία Χριστιανική (1798) και η ‘’Αντιφώνησις εις τον παράλογον ζήλον των απ’ Ευρώπης ερχομένων φιλοσόφων…, Τεργέστη (1802) Το έργο αυτό συντάχθηκε κατ’ εντολή του Πατριαρχείου (Χατζόπουλος: 1991 , 414). Τα έργα του συμπυκνώνουν με τον πλέον ενδεικτικό τρόπο την αντίδραση  της ορθόδοξης εκκλησίας στις νέες ιδέες του ορθού λόγου και την αμφισβήτηση του οθωμανικού καθεστώτος που επιχειρείται μέσα απ΄ αυτές. Κηρύττει την προσήλωση στις αξίες της συντηρητικής παιδείας και ηθικής , επιτίθεται με δριμύτητα τόσο στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία , όσο και στην ευρωπαϊκή φιλοσοφία της εποχής του  , στη Γαλλική Επανάσταση και την ίδια την ανθρώπινη λογική. Θεωρούσε την κοσμική γνώση επιζήμια , ενώ η επαναστατημένη Γαλλία καταγγέλλεται ως πηγή ανηθικότητας και αθεΐας. Στον Πάριο αποδίδεται η συγγραφή της Διδασκαλίας  Πατρικής , του πλέον σκοταδιστικού κειμένου της εποχής.  Για τον Αθ. Πάριο βλ. Π.Κιτρομηλίδη : Νεοελληνικός Διαφωτισμός , εκδ. ΜΙΕΤ , Αθήνα 1996  σελ. 439 -443 και Κ.Χατζόπουλος: Τα Ελληνικά Σχολεία στην περίοδο της Οθωμανικής Κυριαρχίας (1453 -1821), εκδ. ΒΑΝΙΑΣ , Θεσσαλονίκη 1991 σελ. 413 -423

57. Βαλέτας : οπ. παρ., σελ. 116

58.  Βαλέτας : οπ. παρ., σελ. 153

59. οπ. παρ. σελ. 168

60. οπ. παρ. σελ. 205 -206

61. οπ. παρ. , σελ 207

62. οπ. παρ. σελ. 207

63. οπ. παρ. 208

64. οπ. παρ. σελ. 208

65. οπ. παρ. σελ. 74

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under Uncategorized

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s