Μικρό σχόλιο για την εποχή του Καποδίστρια

Η έλευση του Καποδίστρια προκειμένου να κυβερνήσει τη χώρα, ως το πολιτικό αποτέλεσμα της Εθνικής Συνέλευσης της Τροιζήνας, ταυτίστηκε με μια προσδοκία που εκφράστηκε στον πανηγυρικό της υποδοχής του στην Αίγινα από τα χείλη του Θ. Καϊρη: «Ζήθι! Αλλά κυβερνών ούτως, ώστε να αισθανθή η πατρίς να καταλάβωμεν και ημείς… ότι ούτε συ, ούτε ο υιός σου, ουδέ ο φίλος σου, ουδέ πνεύμα φατρίας αλλ’ αληθώς… αυτοί οι θεσμοί κυβερνήσουσι την Ελλάδα δια σου»[1]. Η εφαρμογή και τήρηση του πολιτικού συντάγματος που ψηφίστηκε στις 1-5-1827, ήταν μέσα στις εντολές των αποφάσεων της Τροιζήνας προς τον Καποδίστρια ο οποίος αναλάμβανε με την 7ετή θητεία του το ρόλο του κυβερνήτη. Αυτό όμως δεν συνέβη εφόσον αντικατέστησε το Βουλευτικόν ως σώμα αποφάσεων, στις 23-4-1828, με ένα γνωμοδοτικό σώμα, το Πανελλήνιον.  Δίνοντας έμφαση στην κεντρική εξουσία επιδίωξε να αποδυναμώσει τις ‘’ομοσπονδιακές’’ τάσεις οι οποίες εκφράστηκαν με μια σειρά λαϊκών αγώνων μέσα στις οποίες καλύπτονταν τα ιδιοτελή συμφέροντα των προκρίτων, των κοτζαμπάσηδων και των μεγαλογαιοκτημόνων που επιδίωκαν κεντρικό πολιτικό ρόλο. Δίνοντας ένα αποφασιστικό θεσμικό χτύπημα στην αυτοδιοίκηση, θυγατέρας του κοινοτικού συστήματος επί Τουρκοκρατίας, διόρισε και τοποθέτησε ανθρώπους της εμπιστοσύνης τους. Ως άνθρωπος εμποτισμένος με αντιδημοκρατικά ιδεώδη, δεν θα μπορούσε να έχει εμπιστοσύνη στο λαό αφού οι πολιτικές του αντιλήψεις για το σύνταγμα ήταν ότι περιείχε «απάσας τας δημαγωγικάς αρχάς των επαναστατών του 1793 και του 1820». Σε επιστολές του αφηγείται για τους χωρίς αποτέλεσμα ελιγμούς του προκειμένου να κατευνάσει την πλευρά των προυχόντων. Ο ίδιος ομολογεί: «Ελπίδα συνέλαβα και βουλήν να τους εξαθωώσω και αποπλύνω παρά τω λαώ, εύρων αυτούς ότε έφθασα κεκλεισμένους εις τα οικείας των και υπό διαφόρων ενόπλων περιστοιχισμένους, τρέμοντας την του λαού εκδίκησιν… τους αυτούς ανθρώπους τους πρότερον αλληλομαχούντας περί εκδύσεως του λαού[2]. Στηρίζοντας τους πολιτικούς του αντίπαλους στα τοπικά μέτωπα και κυρίως της Ύδρας και της Μάνης με στόχο τη σύναψη μιας άτυπης συμφωνίας ισορροπίας, αποδυνάμωσε τα λαϊκά ερείσματα που είχε. Οι, αργότερα, δημαγωγικές εκστρατείες των τουρκοπροεστών ,των φαναριωτών με το σύνθημα «Ελευθερία και Σύνταγμα» μπόρεσαν να συσπειρώσουν ένα μεγάλο μέρος του λαού εναντίον του Καποδίστρια. Λόγοι που αφορούσαν την περιφρόνηση στις δημοκρατικές διαδικασίες, την ανεκπλήρωτη διανομή της δημόσιας γης, τις σκανδαλώδεις αποφάσεις διορισμών κυβερνητικών αρμοδιοτήτων σε ανθρώπους του στενού οικογενειακού και φιλικού περιβάλλοντος, της οργάνωσης της αστυνομίας κατά τα πρότυπα των ευρωπαϊκών δυναστειών, τη λογοκρισία που επιβλήθηκε στον τύπο ήταν αρκετοί για να δημιουργηθεί ένα αντικαποδιστριακό κλίμα, χαλιναγωγημένο από ξένους πράκτορες και τους ντόπιους τους κομματάρχες κι από προεστούς που αργότερα οι ίδιοι και οι ιδεολογικοί τους απόγονοι συγκατένευσαν στη μοναρχία. «Ο Καποδίστριας υπήρξε τέκνο της απολυταρχίας και είχε υπηρετήσει πιστά τη φεουδαρχική Ευρώπη. Εργάστηκε με ζήλο στο συνέδριο της Βιέννης για τη νέα τάξη πραγμάτων. Ήταν εχθρός των ιδεών που μετέδωσε η γαλλική Επανάσταση και στάθηκε αδύνατο να εγκολπωθεί, παρά την ευφυΐα και τις αρετές του, τα φιλελεύθερα και δημοκρατικά οράματα των αγωνιστών της ελληνικής ανεξαρτησίας»[3].

Η εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας έκρυβε τη μεγαλειώδη αυτή αντίφαση της απελευθερωμένης Ελλάδας: την διαμάχη μιας τάσης αυτοκαθορισμού και τοπικότητας που είχε έντονα τα στοιχεία της δημοκρατίας, της δικαιοσύνης και της ισότητας με την αντεστραμμένη όψη τους, τον κοτζαμπασισμό. Το αντίδοτο σ’ αυτήν την ατέλειωτη μέχρι και σήμερα διαμάχη ήταν ένα συγκεντρωτικό κράτος κατά τα πρότυπα των ευρωπαϊκών που θα μπορούσε ως η υπεράνω αρχή να δώσει ένα τέλος. Ο Καποδίστριας ήταν η προσδοκία του τέλους αυτής της διαμάχης, ένα πρόσωπο που ενώνει το έθνος με τους τοπάρχες που αφού ήδη είχαν περιορίσει τους λαοπρόβλητους οπλαρχηγούς, είχαν καταφέρει να στρέψουν σε εμφύλια διαμάχη ένα λαό που βρισκόταν σε εθνική και κοινωνική επαναστατική διεργασία, είχαν ήδη καταστείλει πρωτοφανείς για την εποχή εξισωτικές στάσεις όπως αυτήν της Άνδρου το 1821[4], κατάφεραν να δημιουργήσουν εκείνες τις συνθήκες με τις οποίες θα επιβάλλονταν ως η άρχουσα τάξη. Κι ενώ η Ευρώπη βρισκόταν σε ταξικό και κοινωνικό αναβρασμό, η επανάσταση στην Ελλάδα έπαιρνε το δρόμο της πρόσδεσής της στις Μεγάλες Δυνάμεις. Το δάνειο από την Αγγλία, αυτό που αναγνώριζε την ‘’ανεξαρτησία του  ελληνικού έθνους’’ ήταν και το καθοριστικό σημείο καμπής και προσανατολισμού της ελληνικής επανάστασης. Της άρνησης δηλαδή της επανάστασης και της υπαγωγής της στα συμφέροντα των ενίοτε κυρίαρχων της Ευρωπαϊκής Πολιτικής. Η εποχή του Καποδίστρια παράλληλα με τις αφετηρίες του ευρωπαϊκού ιδεώδους, συνέβαλε στην παγίωση δυο κυρίαρχων τάσεων χειραγώγησης και απομάκρυνσης από τη δημοκρατία: αυτήν του τοπικού κοτζαμπασισμού ως τάση δήθεν αποκέντρωσης κι αυτήν του συγκεντρωτισμού που ενδυνάμωσε μέχρι και τη στυγερή δολοφονία του στο Ναύπλιο.

[1] Τρ. Ευαγγελίδης, Ιστορία του κυβερνήτου της Ελλάδος Ιω. Καποδίστρια (Αθήνα 1893)

[2] Επιστολή προς Λοβέρδον, 3 Δεκεμβρίου 1828

[3] Κ. Σιμόπουλος, Η διαφθορά της εξουσίας (Αθήνα 1992)

[4] Δ. Πασχάλης, ΚΟΤΖΑΜΠΑΣΗΔΕΣ (ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΜΠΑΫΡΟΝ 1973)

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under πολιτισμός και "πολιτισμός", τοπικά θέματα, τοπική ιστορία

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s